Put-call ratio एखाद्या इंडेक्स किंवा शेअरवर किती Puts आणि Calls ओपन आहेत किंवा ट्रेड झाले आहेत याची तुलना करतो. भारतीय बाजारावरील भाष्यात सर्वात जास्त उल्लेख होणाऱ्या आकड्यांपैकी हा एक आहे, आणि चुकीचा अर्थ लावायला सर्वात सोप्या आकड्यांपैकीही.
हिशोब करण्याच्या दोन पद्धती
- OI PCR = एकूण Put Open Interest ÷ एकूण Call Open Interest. हे सध्या खुल्या असलेल्या पोझिशन्स दाखवते.
- Volume PCR = ट्रेड झालेले Put कॉन्ट्रॅक्ट ÷ ट्रेड झालेले Call कॉन्ट्रॅक्ट, सहसा दिवसाचे. ते आजच्या हालचालीचे वर्णन करते आणि खूप जास्त हेलकावे खाते.
- दोन्ही एका Expiry साठी किंवा सर्व Expiry एकत्र धरून काढता येतात, आणि सर्व Strikes साठी किंवा इंडेक्स पातळीभोवतीच्या ठरावीक पट्ट्यासाठी. वेगवेगळ्या वेबसाइट्स वेगवेगळे पर्याय निवडतात, म्हणूनच त्यांचे PCR आकडे अनेकदा जुळत नाहीत.
एक सविस्तर उदाहरण
ही एका Expiry ची काल्पनिक Option chain आहे, ज्यात Open Interest हजार कॉन्ट्रॅक्टमध्ये दिला आहे. हे आकडे उदाहरणासाठी आहेत.
| Strike | Call OI | Put OI |
|---|---|---|
| 24,800 | 20 | 85 |
| 24,900 | 35 | 70 |
| 25,000 | 60 | 65 |
| 25,100 | 80 | 30 |
| 25,200 | 90 | 15 |
| एकूण | 285 | 265 |
OI PCR = 265 ÷ 285 = 0.93. 1 पेक्षा कमी आकडा म्हणजे Put OI पेक्षा जास्त Call OI खुला आहे; 1 पेक्षा जास्त म्हणजे जास्त Put OI.
PCR चा सहसा कसा अर्थ लावला जातो
याचे दोन परस्परविरोधी अर्थ लावले जातात, आणि PCR हा स्वच्छ सिग्नल नाही याचा हा पहिला संकेत आहे.
| वाचन | जास्त PCR (जास्त Put) | कमी PCR (जास्त Call) |
|---|---|---|
| बाजाराच्या मूडचे मापक म्हणून | ट्रेडर्स संरक्षण खरेदी करत आहेत, म्हणजे ते घाबरलेले आहेत | ट्रेडर्स Calls खरेदी करत आहेत, म्हणजे ते आशावादी आहेत |
| Option रायटर्सचा दृष्टिकोन म्हणून | रायटर Puts विकत आहेत, म्हणजे इंडेक्स टिकून राहील अशी त्यांची अपेक्षा आहे | रायटर Calls विकत आहेत, म्हणजे इंडेक्स मर्यादेतच राहील अशी त्यांची अपेक्षा आहे |
| उलट (contrarian) संकेत म्हणून | खूप जास्त भीती, ज्याला काही जण घसरण अति झाल्याचे लक्षण मानतात | खूप जास्त आशावाद, ज्याला काही जण वाढ अति झाल्याचे लक्षण मानतात |
त्यामुळे एकच आकडा तेजीच्या किंवा मंदीच्या, दोन्ही कथांना आधार देऊ शकतो. कारण OI हे दाखवत नाही की प्रत्येक कॉन्ट्रॅक्ट कोणत्या बाजूने उघडला: एकूण आकड्यातील प्रत्येक Put ला एक खरेदीदार आणि एक रायटर असतो.
PCR स्वतःहून संकेत का नाही
- दिशा माहीत नसते. Put OI वाढणे म्हणजे नवीन संरक्षणात्मक खरेदी असू शकते किंवा नवीन Put रायटिंग, आणि दोन्हींचा अर्थ एकमेकांच्या उलट आहे.
- हेज यात गडबड करतात. शेअर किंवा Futures बाळगणाऱ्या संस्था अनेकदा हेज म्हणून Put खरेदी करतात, त्यामुळे इंडेक्स PCR रचनेनेच स्टॉक PCR पेक्षा वेगळा राहतो.
- Expiry चे परिणाम. Expiry जवळ पोझिशन्स रोल होत असल्याने OI झपाट्याने बदलतो, आणि Weekly कॉन्ट्रॅक्ट एकूण आकड्यावर वरचढ ठरू शकतो.
- व्याख्या वेगवेगळ्या असतात. कोणत्या Expiry आणि Strikes समाविष्ट आहेत हे माहीत नसेल, तर वेगवेगळ्या स्रोतांमधील PCR आकड्यांची तुलना करता येत नाही.
- कोणतीही ठरलेली मर्यादा नाही. लोक ज्या पातळ्यांना "जास्त" किंवा "कमी" म्हणतात त्या बाजाराच्या टप्प्यानुसार बदलतात.
संदर्भ, ट्रिगर नाही
दिवस किंवा आठवड्यांमध्ये पोझिशनिंग कशी बदलते याचा सारांश घेण्यासाठी PCR उपयोगी ठरू शकतो. एकाच रीडिंगला खरेदी किंवा विक्रीचा संकेत मानले, तर तो जे सांगू शकत नाही त्या सगळ्याकडे दुर्लक्ष होते.
इंडेक्स PCR विरुद्ध स्टॉक PCR
इंडेक्स Options आणि स्टॉक Options वेगवेगळ्या प्रकारे वापरले जातात. इंडेक्स Put खरेदीचा मोठा भाग शेअर्स बाळगणाऱ्या फंड्स आणि संस्थांच्या पोर्टफोलिओ हेजिंगमधून येतो, त्यामुळे इंडेक्स PCR वैयक्तिक शेअर्सच्या PCR पेक्षा वेगळ्या पातळीवर राहतो, जिथे वैयक्तिक ट्रेडर्सची Call खरेदी अनेकदा जास्त असते. एखाद्या शेअरच्या PCR ची Nifty PCR शी, किंवा एका शेअरची दुसऱ्याशी तुलना केल्यास ट्रेडर्सचे अगदी वेगवेगळे गट एकत्र मिसळले जातात.
Weekly विरुद्ध मासिक कॉन्ट्रॅक्ट
Nifty मध्ये, सर्वात जवळच्या weekly Expiry कडे सहसा एकूण Open Interest चा मोठा भाग आणि व्हॉल्यूमचा त्याहूनही मोठा भाग असतो. त्यामुळे सर्व Expiry समाविष्ट असलेला PCR चालू आठवड्याने मोठ्या प्रमाणात प्रभावित होतो, आणि त्या आठवड्याचे कॉन्ट्रॅक्ट्स संपले की Expiry दिवशी तो अचानक बदलू शकतो. एका वेळी एका Expiry साठी काढलेला PCR समजायला सोपा असतो, पण तो बाजाराच्या फक्त त्याच भागाचे वर्णन करतो.
झटपट तपासणी
कोणताही PCR आकडा सांगण्यापूर्वी तीन प्रश्न विचारा: OI की व्हॉल्यूम, कोणत्या Expiries, आणि कोणते Strikes. स्रोताने हे सांगितले नसेल, तर तो आकडा फक्त ढोबळ संकेत म्हणून घ्या.
PCR चा समजूतदारपणे वापर
- एका दिवसाच्या आकड्यापेक्षा वेळेनुसार PCR चा ट्रेंड पाहा.
- त्यात कोणत्या Expiry आणि Strikes समाविष्ट आहेत ते तपासा.
- प्रत्येक Strike वरील OI मधील बदल, IV आणि किमतीची प्रत्यक्ष हालचाल यांच्यासोबत ते वाचा.
- लक्षात ठेवा की हे बाजाराचे पोझिशनिंग दाखवते, तुमची स्वतःची जोखीम नाही. तुमच्या पोझिशनचा आकार आणि जास्तीत जास्त तोटा जास्त महत्त्वाचे आहेत.
उदाहरणांमध्ये उदाहरणासाठीचे आकडे वापरले आहेत, सध्याचा बाजार डेटा नाही. हे सर्वसाधारण शिक्षण आहे, गुंतवणूक सल्ला नाही.