व्होलॅटिलिटी · बाजार निर्देशक
VIX समजून घ्या: व्होलॅटिलिटी इंडेक्स काय मोजतो आणि तो कसा वाचायचा
VIX हा Cboe चा व्होलॅटिलिटी इंडेक्स आहे. तो S&P 500 च्या Option किमती वापरून पुढील 30 दिवसांत इंडेक्स किती हलेल अशी बाजाराची अपेक्षा आहे ते काढतो, आणि ती वार्षिक टक्केवारीत सांगतो. 20 चा VIX म्हणजे “20% तोटा” नाही; त्याचा अर्थ Options वर्षाला सुमारे 20% व्होलॅटिलिटी गृहीत धरत आहेत, म्हणजे एका महिन्यात साधारण ±5.8%.
द्वारे Daniel Richter ·
भारतीय बाजारांसाठी: इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी आणि India VIX समजून घ्या
उदाहरण: VIX इतका असताना
20
- वर्षाची अपेक्षित हालचाल
- ±20%
- प्रति महिना (÷ √12)
- ≈ ±5.8%
- प्रति ट्रेडिंग दिवस (÷ 16)
- ≈ ±1.25%
- कशाला लागू
- S&P 500, पुढील 30 दिवस
एका standard deviation साठी ढोबळ नियम. बाजार normal distribution नुसार चालत नाहीत; मोठ्या हालचाली सूत्र सुचवते त्यापेक्षा जास्त वेळा होतात.
VIX नेमके काय मोजतो?
VIX मागील भावांच्या हालचाली मोजत नाही, तर एक अपेक्षा मोजतो: पुढील 30 कॅलेंडर दिवसांतील S&P 500 ची इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी. इम्प्लाइड म्हणजे हा आकडा Option किमतींवरून काढलेला असतो. गुंतवणूकदार इंडेक्सवरील Puts आणि Calls साठी जास्त पैसे मोजतात तेव्हा VIX वाढतो; Options स्वस्त झाले की तो घसरतो. आमचा इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी गाइड ही संकल्पना सर्वसाधारणपणे समजावतो.
Cboe 2003 पासून हा इंडेक्स आजच्या पद्धतीने काढत आहे, ज्यासाठी out-of-the-money S&P 500 Options ची विस्तृत रेंज वापरली जाते: सध्याच्या पातळीखालील Puts आणि वरील Calls. 30 दिवसांच्या खुणेच्या दोन्ही बाजूंच्या दोन Expiry वापरून interpolation केले जाते, म्हणून निकाल नेहमी 30 दिवसांच्या स्थिर कालावधीचा असतो. ही पद्धत Black-Scholes सारख्या विशिष्ट प्राइसिंग मॉडेलवर अवलंबून नाही.
शेअर्स घसरल्यावर VIX सहसा वाढतो, म्हणून त्याला “fear index” (भीतीचा निर्देशांक) हे टोपणनाव मिळाले. विक्रीच्या लाटेत गुंतवणूकदार संरक्षणासाठी Puts खरेदी करतात, त्यामुळे इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी वर जाते. उलट, वाढत्या बाजारात सहसा VIX घसरतो. हा उलटा संबंध एक कल आहे, नियम नाही: असेही काळ येतात जेव्हा इंडेक्स आणि VIX दोघेही एकत्र वाढतात.
VIX पातळ्या वाचणे: आकड्यापासून अपेक्षित हालचालीपर्यंत
VIX वार्षिक असल्याने, तो तुमच्या कालावधीनुसार कमी करावा लागतो. व्होलॅटिलिटी वेळेच्या वर्गमुळाने वाढते. एका महिन्यासाठी √12 ≈ 3.46 ने भागा; एका ट्रेडिंग दिवसासाठी √252 ≈ 16 ने भागा. तिथूनच “rule of 16” आला आहे: 16 चा VIX म्हणजे साधारण ±1% ची अपेक्षित दैनिक हालचाल.
| VIX | अपेक्षित दैनिक हालचाल | अपेक्षित मासिक हालचाल | नेहमीचे वातावरण |
|---|---|---|---|
| 15 पेक्षा कमी | ±0.95% पेक्षा कमी | ±4.3% पेक्षा कमी | शांत बाजार, स्वस्त संरक्षण |
| 15–20 | ±0.95–1.25% | ±4.3–5.8% | सामान्य परिस्थिती |
| 20–30 | ±1.25–1.9% | ±5.8–8.7% | वाढलेली अनिश्चितता, सतत उलटसुलट बातम्या |
| 30 पेक्षा जास्त | ±1.9% पेक्षा जास्त | ±8.7% पेक्षा जास्त | ताण, संरक्षणाला मोठी मागणी |
संदर्भासाठी: दीर्घ कालावधीत VIX ची सरासरी 20 पेक्षा थोडी कमी राहिली आहे, आणि median त्याहूनही कमी. तीव्र संकटांमध्ये तो 50 च्या खूप वर गेला आहे; 2008 च्या शरद ऋतूत आणि मार्च 2020 मध्ये तो 80 च्या वर बंद झाला. 2017 सारख्या खूप शांत काळात तो थोड्या काळासाठी 10 च्या खाली गेला. स्वतः अर्थ लावताना, ठरावीक मर्यादा-आकड्यापेक्षा अलीकडच्या काळाशी तुलना करणे अनेकदा जास्त उपयोगी ठरते.
उदाहरण: 20 च्या VIX चा S&P 500 साठी अर्थ
शिकवण्यासाठी घेतलेली गोल गृहितके, सध्याची इंडेक्स किंवा VIX पातळी नाही.
- S&P 500
- 5,000 पॉइंट्स
- VIX
- 20
- कालावधी
- 30 दिवस
- मापक
- 1 std. dev.
1मासिक रेंज
20% ÷ √12 ≈ 5.8%. 5,000 पॉइंट्सवर हे सुमारे ±290 पॉइंट्स: 30 दिवसांत साधारण 4,710 ते 5,290 ची अपेक्षित रेंज.
2दैनिक रेंज
20% ÷ 16 = 1.25%, म्हणजे सामान्य ट्रेडिंग दिवशी सुमारे ±63 पॉइंट्स.
3VIX 30 पर्यंत वाढतो
अपेक्षित मासिक रेंज सुमारे ±8.7% पर्यंत, म्हणजे ±430 पॉइंट्स पर्यंत वाढते. इंडेक्स Options लक्षणीय महाग होतात, कारण खरेदीदार मोठ्या संभाव्य हालचालीसाठी पैसे मोजत असतात.
4VIX 12 पर्यंत घसरतो
मासिक रेंज सुमारे ±3.5%, म्हणजे ±175 पॉइंट्स पर्यंत आकुंचन पावते. Puts द्वारे संरक्षण स्वस्त होते, आणि Option विक्रेत्यांना मिळणारा Premium सुद्धा कमी होतो.
इंडेक्स कुठे जाईल हे VIX सांगत नाही, फक्त Options बाजार सध्या किती हालचाल गृहीत धरत आहे ते सांगतो. ती अपेक्षा जास्त होती की कमी, हे नंतरच कळते.
VIX vs प्रत्यक्ष (realised) व्होलॅटिलिटी: अपेक्षा आणि वास्तव
प्रत्यक्ष (historical) व्होलॅटिलिटी इंडेक्स प्रत्यक्षात किती हलला ते मोजते. VIX तो किती हलेल अशी अपेक्षा आहे ते मोजतो. दोघांमध्ये पद्धतशीर फरक असतो: बहुतेक वेळा VIX नंतर प्रत्यक्षात येणाऱ्या व्होलॅटिलिटीच्या वर असतो. या फरकाला volatility risk premium म्हणतात.
कारण विम्याची मागणी. अनेक गुंतवणूकदार आपल्या शेअर होल्डिंग्जचे इंडेक्स Puts ने हेजिंग करतात आणि त्यांच्यासाठी गणिती दृष्ट्या योग्य मूल्यापेक्षा जास्त पैसे मोजायला तयार असतात. ती जोखीम उचलण्यासाठी Option विक्रेते जास्त Premium मागतात. परिणामी, Options विकून सरासरी Premium मिळतो, पण प्रत्यक्ष व्होलॅटिलिटी अचानक उसळते तेव्हा क्वचित पण खूप मोठे तोटे होतात.
- VIX प्रत्यक्ष व्होलॅटिलिटीपेक्षा बराच जास्त: अलीकडे झाली त्यापेक्षा जास्त हालचाल बाजार गृहीत धरतो, अनेकदा एखाद्या धक्क्यानंतर, जेव्हा भीती भावांच्या हालचालीपेक्षा हळू ओसरते.
- VIX प्रत्यक्ष व्होलॅटिलिटीच्या जवळ किंवा खाली: क्वचित, आणि सहसा बाजार आधीच जोरात हेलकावे खात असताना. तेव्हा प्रत्यक्ष हालचालीच्या तुलनेत संरक्षण महाग नसते.
- व्होलॅटिलिटी सरासरीकडे परत येते: खूप जास्त VIX आकडे क्वचितच दीर्घकाळ टिकतात, तर खूप कमी आकडे महिनोन् महिने टिकू शकतात.
तुमच्या Option किमतींसाठी VIX चा अर्थ
VIX ही एका इंडेक्सची इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी आहे. S&P 500, SPY ETF आणि तत्सम इंडेक्स उत्पादनांवरील Options साठी तो थेट प्राइसिंग इनपुट आहे: VIX वाढला की त्या Options ची टाइम व्हॅल्यू वाढते, आणि हेच Greek Vega मोजतो. एकेका शेअरची स्वतःची इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी असते. ती अनेकदा VIX च्याच दिशेने हलते, पण वेगळ्या पातळीवर असते आणि Earnings सारख्या कंपनीच्या इव्हेंट्सवर खूप अवलंबून असते; IV crush पाहा.
जास्त VIX
Options महाग आहेत. credit spreads किंवा Iron condor सारख्या ठरलेल्या जोखमीच्या Premium स्ट्रॅटेजी जास्त Premium गोळा करतात. खरेदीदारांना नफ्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी मोठ्या हालचाली लागतात.
कमी VIX
Options स्वस्त आहेत. Puts किंवा collar द्वारे संरक्षण कमी खर्चात मिळते. विक्रेत्यांना त्याच जोखमीसाठी कमी Premium मिळतो आणि त्यांनी त्यानुसार पोझिशन साइझ ठरवावी.
वाढता VIX
long Options ना Vega मुळे फायदा होतो आणि short Options चे नुकसान होते, अनेकदा त्याच वेळी जेव्हा भाव Put विक्रेत्यांच्या विरोधात जातो. तेव्हाच short-volatility पोझिशन्सना सर्वात जास्त फटका बसतो.
VIX हा अनेक Strikes ची फक्त सरासरी आहे. खूप out-of-the-money इंडेक्स Puts मध्ये सहसा Calls पेक्षा जास्त इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी असते; तोच व्होलॅटिलिटी skew. एखाद्या विशिष्ट Option चे मूल्यमापन करताना फक्त VIX नाही, तर त्याचा स्वतःचा IV पाहा.
VIX मध्ये ट्रेड करता येते का? Futures, options आणि ETPs
तुम्ही VIX स्वतः खरेदी करू शकत नाही; तो हिशोबाने काढलेला इंडेक्स आहे. ट्रेड होतात ते VIX futures, VIX options आणि futures ला ट्रॅक करणारी एक्सचेंज-ट्रेडेड उत्पादने. ही साधने spot VIX ला फक्त ढोबळपणे फॉलो करतात, कारण future पुढील तारखेची अपेक्षित व्होलॅटिलिटी दाखवतो. ही सगळी US मध्ये लिस्टेड आहेत: भारतीय रहिवाशासाठी ती परदेशी डेरिव्हेटिव्ह्ज आहेत, आणि RBI ची Liberalised Remittance Scheme परदेशी एक्सचेंजेसवर margin ट्रेडिंगसाठी पैसे पाठवण्याची परवानगी देत नाही.
- Contango ही सामान्य स्थिती आहे: शांत काळात नंतरचे VIX futures आधीच्यांपेक्षा वर ट्रेड होतात. पुढच्या future मध्ये सतत रोल होणारी उत्पादने या प्रक्रियेत व्हॅल्यू गमावतात, VIX हलला नाही तरीही.
- तणावात backwardation: विक्रीच्या लाटेत कमी मुदतीचे futures जास्त मुदतीच्यांपेक्षा वर ट्रेड होतात, ज्याला तीव्र भीतीचे लक्षण मानले जाते.
- VIX options चे भाव spot VIX वरून नाही तर future वरून ठरतात, आणि ते एका विशेष opening quotation वर सेटल होतात. म्हणून ते सध्याचा VIX सुचवेल त्यापेक्षा वेगळे वागतात.
VIX बद्दलचे सामान्य गैरसमज
“कमी VIX म्हणजे क्रॅश येणार आहे”
कमी VIX शांतता आणि स्वस्त संरक्षण दाखवतो. तो महिनोन् महिने कमी राहू शकतो. तो हेजिंग स्वस्त आहे एवढेच सांगतो, कोणत्याही गोष्टीचे टायमिंग नाही.
“VIX 30 म्हणजे 30% तोटा”
VIX ही दोन्ही दिशांची, वार्षिक केलेली अपेक्षित रेंज आहे. VIX 30 म्हणजे एक standard deviation म्हणून एका महिन्यात साधारण ±8.7%.
“VIX प्रत्येक शेअरला लागू होतो”
तो फक्त S&P 500 मोजतो. एकेका शेअरची, Nifty 50 ची (India VIX पाहा) किंवा crypto ची स्वतःची व्होलॅटिलिटी असते, जी VIX पेक्षा खूप वेगळी असू शकते.
“VIX ETP हा VIX ला ट्रॅक करतो”
ही उत्पादने इंडेक्स नाही तर futures ठेवतात. contango मध्ये VIX तिथेच राहिला तरी त्यांचे पैसे जातात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सोप्या भाषेत VIX म्हणजे काय?
VIX हा Cboe चा इंडेक्स आहे, जो Option किमती वापरून पुढील 30 दिवसांत S&P 500 किती हलण्याची शक्यता आहे याचा अंदाज लावतो. तो वार्षिक टक्केवारीत सांगितला जातो. जास्त VIX म्हणजे गुंतवणूकदार Options आणि संरक्षणासाठी खूप पैसे मोजत आहेत; कमी VIX म्हणजे बाजाराला शांततेची अपेक्षा आहे.
सामान्य VIX पातळी किती असते?
दीर्घ कालावधीत VIX ची सरासरी 20 पेक्षा थोडी कमी राहिली आहे. 15 पेक्षा कमी आकडे शांत, 20 ते 30 वाढलेले आणि 30 पेक्षा जास्त तणावाचे मानले जातात. हे ढोबळ नियम आहेत; मागील काही महिन्यांशी तुलना करणे अनेकदा जास्त उपयुक्त ठरते, कारण बाजाराच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये पातळी बदलते.
VIX चे अपेक्षित हालचालीत रूपांतर कसे करायचे?
मासिक रेंजसाठी VIX ला सुमारे 3.46 ने (12 चे वर्गमूळ) भागा, आणि एका ट्रेडिंग दिवसासाठी 16 ने (साधारण 252 चे वर्गमूळ) भागा. म्हणजे 20 चा VIX दर्शवतो प्रति महिना सुमारे ±5.8% आणि प्रति दिवस ±1.25%, प्रत्येकी एक standard deviation म्हणून, कमाल मर्यादा म्हणून नाही.
शेअर्स घसरल्यावर VIX का वाढतो?
घसरत्या बाजारात गुंतवणूकदार संरक्षणासाठी Puts खरेदी करतात आणि अपेक्षित व्होलॅटिलिटी वाढते. दोन्हींमुळे इंडेक्स Options चे भाव आणि त्यासोबत VIX वर जातो. वाढत्या बाजारात संरक्षणाची मागणी कमी होते आणि VIX सहसा घसरतो. हा संबंध मजबूत आहे, पण अपवादांशिवाय नाही.
VIX थेट खरेदी करता येतो का?
नाही, VIX हा हिशोबाने काढलेला इंडेक्स आहे. VIX futures, VIX options आणि futures ला ट्रॅक करणारी उत्पादने US मध्ये ट्रेड करता येतात, पण RBI च्या Liberalised Remittance Scheme अंतर्गत भारतीय रहिवाशांसाठी नाही. India VIX सुद्धा हिशोबाने काढलेला इंडेक्स आहे. futures सहसा contango मध्ये ट्रेड होत असल्याने, VIX बदलला नाही तरी long उत्पादनांची व्हॅल्यू रोलमुळे कालांतराने कमी होते.
भारतीय बाजारांसाठी VIX आहे का?
हो. NSE प्रकाशित करत असलेला India VIX हा Nifty च्या Option किमतींवरून Nifty 50 ची पुढील 30 दिवसांची अपेक्षित व्होलॅटिलिटी मोजतो. तो VIX सारखाच वाचला जातो, फक्त त्याची पातळी वेगळी असते. आम्ही India VIX ची लाइव्ह व्हॅल्यू दाखवत नाही; NSE ती आपल्या वेबसाइटवर प्रकाशित करते.
पुढे कुठे जायचे
या गाइडमधील सर्व आकडेवारीची उदाहरणे गोल केलेली, उदाहरणासाठीची गृहितके आहेत, बाजार डेटा नाही. मजकूर शैक्षणिक आहे, गुंतवणूक सल्ला नाही. Options ही गुंतागुंतीची साधने आहेत; तुम्ही गुंतवलेली संपूर्ण रक्कम गमावू शकता, आणि Options विकताना त्याहूनही जास्त.