कोणत्याही Option मध्ये सर्वात आधी समजून घ्यायचा आकडा म्हणजे Delta. अंडरलाइंग इंडेक्स एक पॉइंटने हलल्यावर Premium किती हलतो, आणि त्यामुळे तुमच्याकडे प्रत्यक्षात दिशेची किती जोखीम (exposure) आहे, हे तो सांगतो. तो Option पोझिशन्सना एका समान मापात आणतो, ज्यामुळे त्यांची तुलना Futures शी किंवा थेट इंडेक्सशी करता येते.
व्याख्या
- Call चा Delta 0 ते 1 दरम्यान असतो. Delta 0.5 असलेल्या Call चा Premium, इंडेक्स 1 पॉइंटने वाढल्यावर साधारण 0.5 पॉइंटने वाढतो.
- Put चा Delta 0 ते -1 पर्यंत असतो. Delta -0.3 असलेल्या Put ची किंमत इंडेक्स 1 पॉइंट घसरल्यावर सुमारे 0.3 पॉइंटने वाढते.
- ATM वर Delta 0.5 (Calls) किंवा -0.5 (Puts) च्या जवळ असतो. खूप ITM असल्यास तो 1 किंवा -1 च्या जवळ जातो; खूप OTM असल्यास 0 च्या जवळ जातो.
- विकल्याने चिन्ह उलटते: विकलेल्या Call चा Delta निगेटिव्ह, विकलेल्या Put चा पॉझिटिव्ह.
रुपयांत प्रति Lot Delta
भारतात Premium प्रति युनिट कोट केला जातो, पण तुम्ही Lot मध्ये ट्रेड करता. Delta ला Lot size ने गुणले की एका Lot साठी प्रति इंडेक्स पॉइंट रुपयांतील बदल मिळतो. 65 च्या Nifty Lot सह, खालील उदाहरणासाठीचे आकडे Nifty "25,000 वर" असताना आणि weekly Expiry ला 7 दिवस बाकी असताना वेगवेगळे Strike कसे वागतात ते दाखवतात.
| Option | प्रति युनिट Premium | Delta | प्रति इंडेक्स पॉइंट ₹, एक Lot | 100 पॉइंटच्या हालचालीसाठी ₹, एक Lot |
|---|---|---|---|---|
| 24,800 CE (in the money) | ₹329.55 | 0.69 | ₹44.68 | ₹4,468 |
| 25,000 CE (at the money) | ₹209.21 | 0.53 | ₹34.42 | ₹3,442 |
| 25,200 CE (out of the money) | ₹121.26 | 0.37 | ₹23.92 | ₹2,392 |
| 25,500 CE (खूप out of the money) | ₹44.20 | 0.17 | ₹11.16 | ₹1,116 |
| 25,000 PE (at the money) | ₹178.07 | -0.47 | -₹30.58 | -₹3,058 |
100-पॉइंट कॉलम फक्त Delta वापरतो. इतक्या मोठ्या हालचालीत प्रत्यक्ष बदल वेगळा असतो, कारण इंडेक्स हलतो तसा Delta स्वतःही बदलतो (तेच Gamma आहे). छोट्या हालचालींसाठी झटपट तोंडी हिशोब करायला Delta पुरेसा आहे.
या आकड्यांबद्दल
येथील सर्व आकडे उदाहरणासाठी आहेत: Nifty "25,000 वर", इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी 14%, व्याजदर 6.5%, Black–Scholes मॉडेलने काढलेले. हे सध्याचे बाजारभाव नाहीत.
"समतुल्य इंडेक्स युनिट्स" म्हणून Delta
Delta 0.53 असलेला 25,000 CE चा Long Lot छोट्या हालचालींसाठी साधारण Nifty चे 34.42 युनिट्स बाळगल्यासारखा वागतो. 65 युनिट्सच्या Nifty Futures Lot चा Delta 65 असतो. पोझिशन्सची तुलना करण्यासाठी हे उपयोगी आहे: 0.25-Delta Call चे दोन Lot आणि 0.5-Delta Call चा एक Lot यांची दिशेची जोखीम साधारण सारखीच असते, पण Expiry जवळ येताना ते खूप वेगळ्या पद्धतीने वागतात.
इंडेक्स आणि वेळेनुसार Delta बदलतो
- इंडेक्स वाढला की Call चे Delta वाढतात आणि Put चे Delta शून्याकडे सरकतात. या बदलाचा वेग म्हणजे Gamma.
- Expiry जवळ येताना Deltas एकमेकांपासून दूर जातात: ITM Options 1 (किंवा -1) कडे आणि OTM Options 0 कडे जातात. Expiry च्या दिवशी ATM Option काही मिनिटांत या दोन टोकांमध्ये झुलू शकतो.
- इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटी वाढली की दूरच्या Strike चे Delta 0 आणि 1 पासून दूर जातात, कारण मोठी हालचाल होण्याची शक्यता जास्त दिसते.
हेजिंगची सहज समज
मार्केट मेकर्स आणि अनेक Option विक्रेते त्यांचा एकूण Delta शून्याजवळ ठेवण्याचा प्रयत्न करतात, जेणेकरून इंडेक्समधील छोट्या हालचालींनी त्यांच्या नफ्यात फारसा बदल होऊ नये. कल्पना सोपी आहे: तुम्ही 25,000 CE चे 2 Lot विकले असतील, तर तुमचा पोझिशन Delta साधारण -1.06 Lot, म्हणजे -68.83 इंडेक्स युनिट्स असतो. एक Nifty Futures Lot (+65 युनिट्स) खरेदी केल्यास एकत्रित Delta शून्याच्या जवळ येईल.
प्रत्यक्षात तीन गोष्टींमुळे हे इतके सरळ राहत नाही:
- Delta सतत बदलत राहतो. एका इंडेक्स पातळीवर न्यूट्रल असलेला हेज 100 पॉइंट्सनंतर न्यूट्रल राहत नाही, त्यामुळे हेज ॲडजस्ट करावा लागतो, आणि प्रत्येक ॲडजस्टमेंटवर चार्जेस भरावे लागतात.
- Lot चे तुकडे करता येत नाहीत. तुम्ही Futures Lot चा 0.53 भाग खरेदी करू शकत नाही, त्यामुळे लहान पोझिशन क्वचितच अचूक हेज करता येतात.
- Delta-न्यूट्रल पोझिशन जोखीममुक्त नसते. त्यात Gamma आणि Vega ची जोखीम कायम असते: सुरुवातीचा Delta शून्य असला तरी अचानक मोठी हालचाल किंवा इम्प्लाइड व्होलॅटिलिटीतील बदल यामुळे तोटा होऊ शकतो.
Delta म्हणजे ITM मध्ये Expire होण्याची शक्यता का?
याला अनेकदा ढोबळ अंदाज म्हणून सांगितले जाते, आणि बऱ्याच Strike साठी दोन्ही आकडे जवळपास सारखे असतात. तरीही ते एकच नाहीत, आणि जास्त मुदतीच्या Options मध्ये व जास्त व्होलॅटिलिटीत हा फरक वाढतो. Delta ला आधी संवेदनशीलता म्हणून पाहा; एखादे टूल शक्यता दाखवत असेल, तर ती वेगळ्या, स्वतःची गृहितके असलेल्या मॉडेलमधून काढलेली असते.
कमी Delta म्हणजे कमी जोखीम नव्हे
लहान Delta असलेले खूप out-of-the-money Options विकणे सुरक्षित वाटते, कारण लहान हालचालींनी त्यांची किंमत फारशी बदलत नाही. मोठ्या गॅपवर Delta वेगाने उडी घेऊ शकतो, आणि तोटा Delta ने सुचवलेल्यापेक्षा जास्त वेगाने वाढतो.
उदाहरणांमध्ये उदाहरणासाठीचे आकडे वापरले आहेत, सध्याचा बाजार डेटा नाही. हे सर्वसाधारण शिक्षण आहे, गुंतवणूक सल्ला नाही.