Option हा एक कॉन्ट्रॅक्ट आहे, जो खरेदीदाराला हक्क आणि विक्रेत्याला बंधन देतो, आणि तो दुसऱ्या एखाद्या गोष्टीच्या किमतीशी जोडलेला असतो: भारतात सहसा Nifty 50 किंवा Sensex सारखा इंडेक्स. तुमच्या ब्रोकरच्या ॲपवर Calls ना CE (call European) आणि Puts ना PE (put European) असे दाखवले जाते.
Call (CE) आणि Put (PE)
- इंडेक्स Strike price च्या वर गेला की Call ची व्हॅल्यू वाढते. Call खरेदी करणाऱ्यांना इंडेक्स वर जावा असे वाटते.
- इंडेक्स Strike price च्या खाली गेला की Put ची व्हॅल्यू वाढते. Put खरेदी करणाऱ्यांना इंडेक्स खाली जावा असे वाटते.
- Strike म्हणजे ती पातळी जिच्याशी कॉन्ट्रॅक्टची तुलना केली जाते. Premium म्हणजे Option ची किंमत, जी इंडेक्सच्या प्रति युनिट सांगितली जाते.
तुम्ही Lot मध्ये ट्रेड करता, एकेका युनिटमध्ये नाही
प्रत्येक कॉन्ट्रॅक्ट म्हणजे एक Lot. सध्या Nifty 50 चा Lot 65 युनिट्सचा आहे, Sensex चा Lot 20 (January 2027 पासून Expire होणाऱ्या कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी 25) आणि Bank Nifty चा Lot 30. एक्सचेंज वर्षातून दोनदा Lot size बदलतात, त्यामुळे Option चेनवर सध्याचा size नेहमी तपासा.
सोडवलेले उदाहरण (उदाहरणासाठी आकडे)
समजा Nifty चा एक Call ₹100 च्या Premium वर ट्रेड होत आहे. एका Lot ची किंमत ₹100 × 65 = ₹6,500, अधिक चार्जेस. या ट्रेडमध्ये खरेदीदाराचा जास्तीत जास्त तोटा इतकाच आहे. हिशोब सोपा ठेवण्यासाठी आकडे निवडले आहेत; ते सध्याचे भाव नाहीत.
सेटलमेंट: रोखीने, Expiry ला
भारतातील इंडेक्स Options युरोपियन पद्धतीचे आणि रोखीने सेटल होणारे आहेत. ते लवकर एक्सरसाइज करता येत नाहीत, आणि कोणतेही शेअर्स हस्तांतरित होत नाहीत: Expiry ला ITM असलेला Option इंडेक्सची पातळी आणि Strike यांतील फरक गुणिले Lot size इतकी रक्कम देऊन सेटल होतो. बहुतेक ट्रेडर्स त्याआधीच एक्सचेंजवर परत विकून पोझिशन बंद करतात.
खरेदीदार आणि विक्रेता यांची जोखीम सारखी नसते
| खरेदीदार | विक्रेता (रायटर) | |
|---|---|---|
| भरतो किंवा मिळवतो | Premium भरतो | Premium मिळवतो |
| त्यांचा जास्तीत जास्त तोटा | भरलेला Premium | Premium पेक्षा खूप जास्त; Call साठी कोणतीही ठरलेली मर्यादा नाही |
| Margin | Premium पेक्षा जास्त काहीही नाही | खूप वेगळ्या पातळीचे margin, अनेकदा प्रति Lot लाखांमध्ये |
| वेळ जाणे | त्यांच्या विरोधात काम करते | इतर काही बदलले नाही तर, त्यांच्या बाजूने काम करते |
बहुतेक ट्रेडर्सना तोटा होतो
SEBI नुसार, FY26 मध्ये इक्विटी F&O मधील 87.7% वैयक्तिक ट्रेडर्सना निव्वळ तोटा झाला. त्या तोट्यांपैकी 92% तोटा Options मधून झाला.
उदाहरणांमध्ये उदाहरणासाठीचे आकडे वापरले आहेत, सध्याचा बाजार डेटा नाही. हे सर्वसाधारण शिक्षण आहे, गुंतवणूक सल्ला नाही.